تاریخ خبر: ۱۸ مرد ۱۳۹۵
بیت الغزل بیست و شش

بیت الغزل بیست و شش

بیت الغزل بیست و شش

دل ودینم شد ودلبربه ملامت برخاست
گفت با ما منشین کزتوسلامت برخاست
ـ این بیت وغزل مربوط به آن ازجمله سروده‌های حافظ است که درآن ازماجرایی بین عاشق ومعشوق پرده برمی دارد
ـ واژگان نیازمند توضیح این بیت:
شد به معنی رفت، ملامت سرزنش کردن، سلامت عافیت است، برخاست اول در معنی اقدام کردن و برخاست دوم دورشدن وجدا شدن است.
حرف دال درمصرع اول، علاوه برواج‌آرایی، صدای سازهای کوبه ای راالقامی کند که فضایی تهییجی وشادمانه را می‌نماید.
درحالی که باتوجه به ظاهرمعنا باید از ملامتگری دلبراندوهی عارض می‌شد.
ـ دربیت، طنز ظریفی ازنوع طنزرندانه ی حافظ نهفته است ودراصطلاح، خلاف‌آمد عادت است. می‌گوید:
دلبرمرا سرزنش کرد که توسلامت خود از کف داده‌ای،
پس ازما دور باش که درزمره ما نیستی.
وقتی می‌گوید «ازتوسلامت برخاست» این معنی را متبادرمی کند که توموجب ومنبع سلامت شدی اما اینجادرواقع می‌گوید تودیگرآن آدم سالم گذشته نیستی، بلکه شایسته ملامت شده‌ای و کسی را که عامل ملامت دیگران شود می‌توان ملامتی نامید.
ضمن آنکه ملامتی، مسلک موردعلاقه ی حافظ و ازمسالک صوفیه است.
در واقع دل و دین از دست دادن برای حافظ نه خسران، بلکه دست‌آورد است. همان‌طور که در جایی دیگر می‌گوید:
دل دادمش به مژده وخجلت همی‌برم
زین نقدِ کم‌عیار که کردم نثار دوست
سلامت ازکسی برخاستن یعنی ازعافیت به‌دورشدن، وعافیت‌طلبی کارحافظ و مرام او نیست.
حافظ(عاشق) دل ودین وسلامت را فقط برای وصال دلبر (معشوق) می‌خواهد که اگر نباشد، دنیا برای او بی‌معنی است.
بین نشستن وبرخاستن ونیزسلامت وملامت تضاد و مطابقه و درباره مورد اخیرجناس نیز وجود دارد.
سعدی بیتی دارد که حتماً حافظ به آن نظر داشته است:
عشق ورزیدم و عقلم به ملامت برخاست
کان که عاشق شد از او حکم سلامت برخاست
درشعرسعدی،گذشته ازفضل تقدم در مضمون ‌سازی، دعوای قدیمی عقل وعشق مطرح شده و البته فاقد ظرافت‌های معنایی مد نظرحافظ است که درآن چندلایگی طنز و پارادوکس موج می‌زند.
شادمانه بودن حافظ ازاین ماجرا دربیت‌های بعد به‌ویژه بیت پنجم بیشتر نمایان است،آنجا که می‌گوید:
مست بگذشتی و از خلوتیان ملکوت
به تماشای تو آشوب قیامت برخاست
در برخی نسخ به جای مصرع دوم « هرکه عاشق شد ازو راه سلامت برخاست» آمده که ترجیح نسخۀ اصلی واضح است.

از همین دسته:

(برای مشاهده تیتر ، نشانگر را یک ثانیه روی عکس نگه دارید)

image image image image

یک دیدگاه