تاریخ خبر: ۰۹ شهر ۱۳۹۵
سخنی درباره کتاب شناسی استان لرستان

سخنی درباره کتاب شناسی استان لرستان

سخنی درباره کتاب شناسی استان لرستان

کتاب شناسی استان لرستان کاری است از استاد عظیم وارسته پژوهشگر و محقق پرکار دیارمان که سالیانی دراز در تدوین و تنظیم و تألیف آن رنج برده تا آن را به سامان رسانده و با این کار خدمتی شایسته را در معرفی و شناخت آثاری که به نوعی لرستان را در دایره شناخت هویت و ماهیتش به چشم می کشد از خود نشان داده که سعی اش مشکور باشد و شایسته اجری مأجور … متأسفانه آنگونه که در معرفی این کتاب می بایست ادای دین می شد تا کنون نشده و ارزش واقعی این اثر و تأثیر آن در هویت شناسی آثار ادبی فرهنگی قوم لر به گونه ای که بایسته است معرفی نگردیده و شناخته نشده … با تورّق و نگاهی به محتویات این کتاب به خوبی در می یابیم که در قالب فهرست تفصیلی از کلیات تا اوضاع طبیعی و محیط زیست و بوم شناسی و هویت شناسی تاریخی منطقه و سپس جغرافیای تاریخی آن کار شده و سپس نحوه استفاده از کتابشناسی به گونه علمی و مطابق با آخرین روش های متعارف و موجود به آگاهی و بهره وری علاقمندان رسیده و جای نکته ای که درنگ و تأملی در آن باشد در سرتاسر این دو مُجلَد دیده نمی شود و گفته بهتر این است که در تنظیم فهرست کتابخانه ها و سازمان ها به منظور ایجاد تسهیلات لازم برای دستیابی پژوهندگان به منابع مورد نظر نهایت کوشش و دقت در آن به عمل آمده که با تأملی اندک در مطاوی کتاب صدق این امر روشن خواهد شد. کتاب که به توصیه مرکز مطالعات اجتماعی فرهنگی استان لرستان در دو جلد و نزدیک به دو هزار صفحه تدوین یافته مجلد سومی نیز خواهد داشت که مؤلف محترم در کار تدوین و تنظیم آن با استواری و دقت و تلاشی که در کار تدوین دو جلد به چاپ رسیده به کار برده همچنان پویا و پوینده و جوینده به دنبال اتمام آن بوده و خواهد بود.
گذری به پیشینه کتاب و مؤلفین کتاب، در لرستان
به گذشته های دور و نزدیک که رجوع می کنیم می بینیم که اولین کتاب که به صورت مستقل درباره لرستان نوشته شده کتاب جغرافیای نظامی لرستان است که به همت مرحوم حاج علی رزم آرا (سپهبد و نخست وزیر سال های ده بیست تا سی) تدوین یافته و بخشی از آن به صورت کار میدانی است. (۱) رزم آرا در دوران فرماندهی تیپ مختلط لرستان (از سال ۱۳۱۱ تا ۱۳۱۳) با امکاناتی که در اختیار داشته به اقصا نقاط لرستان سر زده است. کاری که تقریباً در کردستان هم انجام داده تاریخ نظامی کردستان هم کاری شبیه به همان جغرافیای نظامی لرستان است. این کتاب یعنی تاریخ نظامی لرستان با همه تلاش و کوشش مؤلف البته خالی از کاستی و اشکالات و نقل قول های نه چندان معتبر نبوده و نخواهد بود. رزم آرا بعدها خود معترف به این قضیه بوده ولی به علت مشغله و ورود به کارهای سیاسی و نظامی نظیر ریاست ستاد ارتش و بعد نخست وزیری کارهای تحقیقاتی را رها و خود را اسیر سیاست و حکومت نمود که متأسفانه در ادامه کار سرنوشت شومی هم پیدا کرد و جان را بر سر این کار نهاد … این از بابت کتاب جغرافیای نظامی رزم آرا که گفتیم به طور مستقل درباره لرستان نوشته شده. و اما حدود سه دهه بعد از این یعنی سال ۱۳۴۳ مرحوم علی محمد ساکی شهردار اسبق خرم آباد کتاب تاریخ و جغرافیای تاریخی لرستان را تألیف و به چاپ رساند. کار تازه و در نوع خود تا آن موقع بی سابقه بود. این کتاب که در اصل پایان نامه دوره لیسانس وی بود با جرح و تعدیل های خاص و جابجا کردن مطالب و فصل بندی و اضافه کردن عکس و اسناد با مقدمه مرحوم دکتر منوچهر ستوده استاد راهنمای وی به چاپ رسید. حدود سال ۱۳۵۰ شمسی روانشاد حمید ایزدپناه دو جلد کتاب با عنوان آثار باستانی و تاریخی لرستان را به توصیه انجمن آثار ملی وقت تألیف و به چاپ رساند که گامی مثبت و تأثیرگزار در محدوده لرستان پژوهی یا لرستان شناسی بود … انقلاب که به ثمر رسید و پیروز شد شرایط و مجال بیشتر و بهتری فراهم گردید. اقبال عامه مردم به سمت و سوی برخی کتاب های خاص بیشتر شد. از بین موضوعات مختلف، سفرنامه ها و خاطرات افراد معروف و مطرح رژیم گذشته مشتری پیدا کردند. در این کتاب ها مطالبی که در رژیم گذشته امکان نوشتن و بازگو کردن آنها نبود اینجا سر باز کرد و گفته شد و مردم هم طالب آن دقائق و نکته های خاص بودند. از سال ۱۳۷۰ در لرستان یک تحول تمام عیار در جهت گرایش به حوزه پژوهش های جامعه شناسی، مردم شناسی، تاریخ و جغرافیای تاریخی، ادبیات محض، فولکلور به وجود آمد و با توسعه دانشگاه ها نظیر دانشگاه آزاد، پیام نور، مراکز علمی و تحقیقاتی وابسته به وزارت علوم و اقبال عامه مردم و قشر جوان به تحصیلات دانشگاهی و تکمیلی بسیار شدبه طوری که امروز استادان جوان و خلّاق و صاحب نظر و نظریه پردازتحصیل حاصل و محصول همان دوران شکوفایی و حضور در این عرصه است. البته در همین سال ها بازار نشر نیز رونق فراوانی پیدا کرد. ناشران جدیدی به این حرفه روی آوردند. در نقاط مختلف همین شهر خرم آباد چندین کتابفروشی شروع به فعالیت کردند و تلاش آنها و چند تن ناشر خوش ذوق و علاقمند نظیر حاج محمد احمدی مدیر انتشارات افلاک موجب پدید آمدن آثار متعددی در حوزه لرستان شناسی شد. یکی از کارهای چشمگیر و همه پسند کتاب مورد بحث ما یعنی (کتاب شناسی استان لرستان) تألیف استاد وارسته است که به همت انتشارات افلاک به چاپ رسید. در کتاب شناسی لرستان در ص ۲۱۱ جلد اول که بحث زندگی نامه ها مطرح است مؤلف به آثار عمده ای چه در هیئت کتاب و چه در قالب مقاله های تحقیقی اشارت دارد. از آن جمله زندگینامه مرحوم آیت اله بروجردی، زندگینامه میرنوروز شاعر لرستانی، یادگارنامه دکتر عبدالحسین زرین کوب، مشاهیر لر، در باغ خاطره ها، نگرشی بر زندگی نامه آیت اله کمالوند، در حوزه جغرافیا آثاری چون جغرافیای مفصل ایران، عشایر لر، جغرافیای لرستان و پشتکوه، جغرافیای اقتصادی لرستان، مطالعه پیرامون جغرافیای روستایی لرستان، در باب سفرنامه های آثاری چون سفرنامه موسیو چریکف، سفرنامه لرستان و خوزستان ترجمه محمدحسین آریا، سفرنامه سِر بی دوراند ترجمه علی محمد ساکی، سفرنامه راولینسون، سفرنامه بارون دوبد، جهانگردان در ایران و لرستان، سفرنامه فریا استارک، سفرنامه ویلسون، و سپس در حوزه ادبیات آثار شاعران و ادبای چهار محال بختیاری، دوبیتی های میرنوروز، فهلویات لری، مَتَل های لکی، تحلیلی بر چل سروهای لری، واژه نامه لکی، دیوان حیرت لرستانی، دیوان ملاپریشان، صامت بروجردی و آثار متعدد دیگر …
اصولاً نگارش خاطرات و سیر در زندگی انسان های مطرح و حوادث و رخدادهای زندگی آنان برای نسل های بعد از آنها عبرت است و بهتر بگویم آینه عبرت. چرا؟ به جهت اینکه شخص در این کنکاش و جستجو طبعاً با گذشته ی خود ارتباط پیدا می کند و در راه بازسازی آن می کوشد و تصویری از آنچه که خود می پندارد درست است به دست می دهد. وابستگی های عاطفی و ذهنی به این گذشته لحظه به لحظه پیشاپیش چشمانش قد بر می افرازند و او را آرام نمی گذارند به ویژه وقتی که گاه این گذشته با اندیشه های امروزین فرد ناسازگار است و بازسازی تصویر کامل و درستی از آن، آزردگی خاطر به بار می آورد که نتیجه آن این خواهد بود که در ذهن و افکار او موقعیت پیچیده و دشواری پدیدار می گردد که اگر بنیادهای استوار فکری وجود نداشته باشند ریشه یابی علت های پیشین اگر نه امری ناممکن که بس سخت خواهد شد. عنوان کردن گذشته چیزی نیست جز بازسازی آن و این بازسازی همواره بر اساس اندیشه های امروزین فرد صورت می گیرد. حقیقت امر این است که گذشته بازسازی شده در نگاه اندوخته می شود و به این ترتیب برخورد به گذشته به معنای عرضه تفکر کنونی نسبت به موضوع ها و رویدادهای پیشین است خواه این رویداد اهمیت بالفعل داشته باشند یا نه و نشانه ای از جهان فکری فرد است در حال حاضر از این رو بازسازی گذشته بازسازی همه جزئیات پیشین نیست که تفسیر امروزین فرد از آن چیزهایی است که هنوز در نظرش از اهمیت برخوردارند و می خواهد در یک کلام تکلیف خود را با آنها روشن گرداند. در بسیاری از موارد نیز فرد چیزهایی را که در گذشته روی داده ولی امروز آنها را ناخوشایند می داند به یاد نمی آورد یا به عمد از آنها در می گذرد. حال بازسازی گذشته معمولاً به دو صورت اصلی انجام می گیرد یا فرد آنچه را که بازسازی می کند نشانگر تعلق عاطفی و ذهنی او به گذشته است که در این حالت هنوز همان شیوه نگرش پیشین را دارد و در اساس دلبستگی خود را به پیشینه اش نمایان می سازد یا آنکه می کوشد بر پایه نگرش تازه ای که با کل، یا تفکر گذشته اش مغایرت دارد به بازسازی رویدادهای پیشین خود بپردازد که در این حالت به کوششی ژرف در جهت غلبه بر آن گذشته و طرد آن دست می زند. در هر یک از این دو حالت گونه های مختلفی از حالت های بینابین وجود دارد که هر یک به نوبه خود جالب توجه اند. از این گذشته آنچه را که درباره ی فرد یا جمعی با شیوه های نگرش پیشین به کل متفاوت باشد و توان فکری نیرومندی در جهت گسستن تعلق عاطفی به وجود آمده باشد تا هنگامی که پیوندی عاطفی با گذشته وجود دارد خواه به صورت دفاع همه جانبه از کردارهای پیشین و خواه به صورت افسوس بر آنچه گذشته حضور زنده ی گذشته را می توان در تفکر کنونی مشاهده کرد و ریشه های جاندار آن را در نگرش امروزین دریافت. اما اگر بازسازی گذشته مبتنی بر نگرش به کل متفاوت با گذشته صورت بگیرد و جنبه های تعلق عاطفی به آن به هیچ روی جلوه گر نشود امکان داوری بی طرفانه نسبت به گذشته پدید می آید و گذشته فردی یا جمعی عینیت می یابد. عینیت یافتن هر گذشته ای نخستین سنگ بنای داوری و غیر عاطفی را بر زمین می نهد و گذشته را مانند هر چیز دیگر موضوع بررسی مستقلی می کند که جست و جوی حقیقت تنها هدف آن می گردد نه توجیه بستگی های عاطفی. این واقعیت که گذشته ی فردی یا جمعی، بخشی از سرنوشت فرد یا جمع است امکان فرا رفتن از آن را به سادگی فراهم نمی آورد چه عینیت بخشیدن به بخشی از سرنوشت اگر توان ذهنی نیرومندی وجود نداشته باشد به تزلزل هویت می انجامد و شخصیت جامع فرد را دستخوش بحران می سازد.
اما اگر بتوان پذیرفت که زندگی فردی یا جمعی انباشته از خطاها و آزمایش هاست و توان ذهنی نیرومندی برای پالایش تازه ای هویت ضرورت دارد امکان غلبه بر گذشته واقعیت می یابد و بررسی عینی آن ممکن می شود این بحث به هر حال بنیاد و مایه اصلی آنچه می باشد که ما به عنوان بازگشت به خویشتن خویش یا نگاهی به وقایع پشت سر نهاده از آن یاد می کنیم. هیچ انسانی نمی تواند با گذشته خود قطع رابطه کند و اساساً این فراموشی و بی توجهی که به نام الیناسیون در فرهنگ غرب از آن یاد می شود نقطه مقابلش یعنی رجعت به گذشته در بر دارنده زنده کردن هویت فرهنگی، ملی، دینی و انسانی است که همه ملل عالم به صورت های مختلف با آن مواجه اند. امروز نوشتن کتاب، مقاله، تحقیقات مردم شناسی، انسان شناسی و روانشناسی، روانکاوی همه و همه در جهت رسیدن به یک واقعیت یا بهتر بگوییم یک حقیقت است و آن آگاه کردن نسل امروز به پیشینه گذشتگان آنها، خطی مشی، شیوه زندگی، سلوک و حضور در جامعه ای که به آن تعلق داشته اند. میزان عملکردهای مثبت و منفی و بسیاری داده ها و دیده ها همه در لابلای این نوشته ها و مکتوبات به چشم می نشیند و از چشم و فراسوی آن به محور و حدیث دیگری تبدیل می شود که ما بر تارک آن نام پژوهش و تحقیق می نهیم و امروز شناخت گذشته و کاربردهای علمی خود را از درون آن جستجو می کنیم. گفتیم و باز بر این گفته تأکید داریم که در طی این سه دهه پشت سر نهاده حداقل در استان ما لرستان کارهای ارزنده ای در حوزه پژوهش و تحقیق آن هم در زمینه های مختلف به عمل آمد که نقطه عطف و زمینه مثبت و تأثیرگزاری در حوزه لرستان پژوهی است. در طی این سی سال ده ها کتاب و صدها مقاله حال با موضوعات مختلف و نوشته های خاص به چاپ رسیده که ما امروز در یک مجموعه به نام کتاب شناسی لرستان با آن برخورد می کنیم و از لابلای صفحات این کتاب عنوان، هدف و انگیزه نوشتن ها را در می یابیم … مؤلف و پدید آورنده این اثر ملی و منطقه ای یکی از محققان تلاشگر لرستانی یعنی استاد عظیم وارسته است که با اهلیت تمام در این کار و صبغه و پیشینه ایلیاتی و عشیره ای خود در کار وقوف و اطلاع رسانی در این عرصه سنگ کامل و اکملی را بنیاد نهاده که حداقل آن انگیزه و زمینه تحقیقات بیشتر و شاید کلانتری برای این وادی باشد … در اینجا لازم می دانم به عنوان قدرشناسی و ادای دین گذر و نظری به زندگی شخصی و سپس آموزشی و اداری و فرهنگی و به دنبال آن کارهای پژوهشی این معلم پرکار لرستانی داشته باشم که آن گروه از عزیزانی که چندان شناختی از این عزیز پژوهشگر قوم لُر نداشته با وی و کارهای وی آشنا شوند.
استاد عظیم وارسته در سال ۱۳۱۲ خورشیدی در منطقه الشتر که امروز از شهرهای معتبر استان است به دنیا آمده است. تحصیلات ابتدایی وی در همین شهر تا مقطع کلاس ششم ابتدایی که در آن روزگار با همین مدرک در همه جا محل استخدامی وجود داشت به پایان و سامان می رسد و از آنجایی که به علت صغر سن امکان استخدام نداشته به دنبال ادامه تحصیل در خرم آباد است که در همین زمینه هم توفیق می یابد و با اخذ دیپلم به استخدام اداره فرهنگ وقت درآمده و با کار معلمی زندگی را آغاز می کند. وارسته در سال ۱۳۲۹ در دوران ریاست مرحوم عبداله سلطانمراد به استخدام فرهنگ در می آید و در مدارس و دبیرستان های خرم آباد به تدریس می پردازد … ذوق به ادامه تحصیل و کسب مدارج علمی وی را به دانشگاه می کشاند و پس از چهار سال در رشته علوم تربیتی لیسانسیه می شود … و شاید اولین فردی است که در منطقه الشتر به اخذ لیسانس نائل می گردد. اوایل دهه چهل با تأسیس دانشسرای مقدماتی و متعاقب آن سپاه دانش زمینه برای حضور وی در دانشسرا و مرکز سپاه دانش فراهم و در کنار دبیران فاضل آن روزگار یاد شده به تدریس دروسی نظیر آموزش و پرورش، روانشناسی و علوم تربیتی می پردازد … وی بعد از چندین سال تدریس و حضور در کادر آموزشی به دلیل نیاز فرهنگ وقت به کادر اداری منتقل و در سمت های ریاست دانشسرا، ریاست آموزش و پرورش، ریاست اداره مبارزه با بیسوادی و آموزش بزرگسالان استان فعالیت می کند که در این زمینه و مرحله هم به توفیقات قابل توجهی نائل می شود. استاد وارسته طبیعتی عارفانه و ذوقی سرشار از گرایش های هنری به ویژه موسیقی ملی و مقامی داشته و این دلبستگی تا امروز که دوران بازنشستگی و فراغت را می گذراند اوقات خلوت و تنهایی وی را پر می کند. حشر و نشر با هنرمندان شناخته شده و مطرح کشور و استان نیز از ویژگی های فردی او نسبت به این مقوله هنری و ذوقی است. خانه وی از دیرباز محفل حضور دوستان اهل هنر، شاعران و اندیشمندانی بوده که هر کدام در رشته های مختلف هنری و علمی و فرهنگی نام آور و نام آشنا بوده اند.
فعالیت های فرهنگی و پژوهشی
استاد عظیم وارسته حاصل سال ها تدریس و تعلیم در مراکز آموزشی و تربیتی را تربیت دانش آموزان و افراد دانش طلبی می داند که امروز در هیئت و قالب انسان های تحصیل کرده و صاحب نظر در زمینه های مختلف علمی، فرهنگی و پژوهشی با مدارج علمی و اخذ مدارکی در سطح کارشناسی ارشد و دکتری در حال خدمت به جامعه علمی و فرهنگی کشور و بعضاً استان هستند که این امر را ایشان نوعی باقیات الصالحات زندگی گذشته خود می داند که امروز با لذت و افتخار از آن یاد می کند. از مهم ترین آثار و تألیفات وی علاوه بر کتاب مورد بحث که گفتم به توصیه مرکز مطالعات اجتماعی فرهنگی استان لرستان و مساعدت های استاندار وقت تنظیم یافته آثار دیگری در قالب دست نوشته، مقالات و کارهای پژوهشی دارند که به بخشی از آنها اشاره می شود.
۱- مأخذ شناسی قومی استان لرستان
۲- جاذبه های گردشگری و راه های توسعه صنعت توریسم در استان
۳- بررسی وضعیت کمّی و کیفی زنان زندانی در استان لرستان
۴- توصیف و تبیین جرائم اجتماعی
۵- تألیف و تدوین کتاب «راهنما در مسیر هدف» به جهت بهره گیری راهنمایان تعلیماتی و معلمان کلاس های سوادآموزی
۶- دسته بندی معضلات استان و بسیاری مقالات، دست نوشته ها و …
و اما ختم کلام، درباره این معلم پیشکسوت و دوستدار دانش و فرهنگ می شود بیش از این سخن گفت منتهی در همین حد که گفته آمد بسنده می شود. زندگی و حیات با همه کشاکش خوبی ها و بدی ها، امیدها و ناامیدی ها و فراز و نشیب ها و سایه روشن هایش عرصه آزمایش و محک زدن انسان هایی است که عمر خود را در راه خدمت به جامعه و اعتلای فرهنگ سپری کرده و با این کار وجاهتی شایسته و اعتباری بایسته کسب کرده اند که این خود فراتر از همه داشته ها و دارایی ها مادی در زندگی است. زندگی انسان هایی که شیفته هنر و معرفت و اندیشه هستند عالم خاصی است. میدان عواطف و احساسات است و این عواطف است که سرانجام و روزگاری منجر به خلق آثار هنری و مردم پسند می شود. این گونه عواطف و عشق شاید در فکر و دل انسان های زیادی باشد ولی بیان آن و عرضه آن مختص انسان های پاکدل و باصفایی است که هم جامعه به آنها مدیون است و هم آنها در قبال جامعه مسئول.این گفته هرگز شعار نیست شعار نیست و گزافه گویی هم نخواهد بود. عوالم معلمی و گذران دوران عمر معلمی، همه اش سرشار از خاطره است خاطراتی که اگر در قالب نوشته و یادداشت درآید … بی شک راهنما و نوعی چراغ راه و روشنی بخش کوره راه های زندگی است که در زندگی هر کس می تواند وجود داشته باشد. انسان های این روزگار حاصل کارشان قبل از هر چیز بی شک همان نام نیکی است که از آنان باقی می ماند. از نظامی سخن گستر است که می فرماید:
گویی چه کنم هوا دو رنگ است
اندیشه فراخ و سینه تنگ است
میدان سخن فراخ باید
تا طبع، سواریی، نماید
توضیح:
۱- در دوران حکومت والیان، کتابی به نام انیس المسافر به وسیله غلامرضا خان والی ابوقداره تدوین یافته که نکته قابل توجه و تأملی در آن دیده نمی شود. مطالب کتاب قبل از اینکه به وادی لرستان شناسی ارتباط پیدا کند بیشتر حول و حوش شکار و شکارگاه های لرستان و ایلام است.

از همین دسته:

(برای مشاهده تیتر ، نشانگر را یک ثانیه روی عکس نگه دارید)

IMG_8165 قلعه+فلک+الافلاک+خرم+آباد 13920130095518774403034 139412160854599467280934

یک دیدگاه