تاریخ خبر: ۱۹ آبا ۱۳۹۴
تأثيرشخصيت ونهضت امام حسين(علیه السلام)درادبيات فارسى

تأثيرشخصيت ونهضت امام حسين(علیه السلام)درادبيات فارسى

مهدی بیرانوند
بررسى اين موضوع به صورت گسترده ومفصل خارج ازظرفيت وگنجايش يك پژوهش یا مقاله است لذا به اختصار مطالبى را بررسی وبیان می کنیم.
موضوع قيام امام حسين (ع) از اواسط قرن سوم درادبيات فارسى وارد شد. البته اوايل به صورت جدى نبود بلكه درقالب تمثيل‏ها واستنادها اشاراتى به مقتل امام حسين (ع) و شهداى كربلا مى‏شد، يكى دو قرن بعد (حدود قرن پنجم و ششم ) شاعر نامدار ایرانی «سنايى» به طور خاص به شهادت امام حسين (ع) اشاره مستقيم دارد.
پس از قرن پنجم (زمان ناصرخسرو) تلويحاً اشاراتى جزئى به موضوع عاشورا وابا عبداللّه (ع) شده است، اما به طور كامل و جزئى نگر از دوره تيموريان به بعد به اين مسأله پرداخته شد. در دوره صفوى به نسبت رسميت مذهب تشيع و تغيير نظام حكومتى و شيوع تفكر شيعه در ايران، گرايش شاعران به سمت عاشورا ديده و ثبت شده است.(۱)
يكى از چهره‏هاى شاخص كه در باب پرداختن به موضوع عاشورا پيش از عهد صفوى «ابن حسام» است.
وى شاعرى بود كه بيشترآثارش مربوط به وقايع عاشورا است وپس از آن شعراى فراوانى ظهور كردند تا جايى كه دردوره قاجار و بعد ازآن، دفتر شعر درخصوص مسأله عاشورا تدوين شد.
اينك به اجمال مواردى را بيان مى‏داريم:
۱ـ يكى از اين شعرا «محتشم كاشانى» است كه همه با آثار او درخصوص عاشورا وامام حسين (ع) آشنا هستند. وی يكى از مهم‏ترين و معروف‏ترين شعراى دوره صفوى بود كه اشعارى در باب تذكارمصیبت اهل بيت سروده و در اين سبك شهرت يافته است به طورى كه مى‏توان او را معروف‏ترين شاعر مرثيه گوى ايران دانست.
مرثيه دوازده بند معروف او تا به امروز لطف خود را كه ناشى از صفا و صداقت حقيقى آن است حفظ كرده است.
باز اين چه شورش است كه در خلق عالم است؟
باز اين چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟
باز اين چه رستخيز عظيم است كز زمين
بى نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است‏(۲)
۲ـ صباحى بيگدلى شاعر سده دوازدهم، اوايل سده سيزدهم هجرى و معاصر امراى زنديه بود كه تركيب بندى به تقليد از كليم ساخته است که در سوگ و مرثيه امام حسين (ع) است:
افتاد شامگه به كنار افق نگران خور
چون سربريده از اين طشت، واژگون‏
گفتم محرم است و نمود از شفق هلال
چون ناخنى كه غمزده آلايدش زخون‏(۳)
۳ـ ملك الشعرا محمدتقى بهار (شاعر دوره مشروطيت» نيز دررثاى سيد الشهدا داد سخن داده و گفته است:
اى فلك آل على را از وطن آواره كردى
زآن سپس در كربلا شان بردى و بيچاره كردى‏
تاختى از وادى ايمن غزالان حرم را
پس اسير پنجه گرگان آدمخوار كردى‏(۴)
۴ـ سيد محمدحسين شهريار شاعر بزرگ معاصر كه شيفته و دلباخته اهل بيت وائمه اطهار بود بارها در رثاى امام حسين (ع) و شهيدان كربلا شعرسروده و براى آن مصايب گريسته است.
استاد شهريار غزلى دارد تحت عنوان «كاروان كربلا» كه مطلع آن بدين گونه است:
شيعيان ديگر هواى نينوا دارد حسين
روى دل با كاروان كربلا دارد حسين
دشمنانش بى امان و دوستانش بى‏وفا
با كدامين سركند، مشكل دو تا داردحسين
(۵)
پرداختن به آثارمنظوم ومنثور ادب فارسى كه در موضوع شخصيت ونهضت امام حسين (ع) نگارش يافته منجربه اطاله كلام مى شود لذا مطالعه منابع ذيل در اين زمينه رهگشا است:
۱ـ پيشينه مرثيه سرايى عاشورا در ادبيات فارسى، مجله بصائر، سال سوم، شماره ۲۴.
۲ـ جايگاه شعر درتبيين فرهنگ عاشورا، نشريه ره توشه راهيان نور، ويژه محرم الحرام، نشر دفتر تبليغات اسلامى، ۱۳۷۵.
۳ـ مرثيه پردازى در ادبيات فارسى، نشريه سروش، نشرصداوسيما، ۱۳۶۰، ش ۱۳۲.
۴ـ نگاهى به انقلاب كربلا در ادب فارسى، نشريه اطلاعات ۲۲/ ۱/ ۸۱.
پى نوشت ها:
۱ـ حماسه حسينى درادبيات فارسى، گفتگوبا عبدالجبار كاكايى، نشريه خراسان،۲۷/ ۱۲/ ۸۰
۲ـ دكترابوالقاسم رادفر، چند مرثيه ازشاعران پارسى گو، ص ۷۵.
۳ـ همان، صص ۶۹، ۷۰ و ۱۷. ۴ـ همان، ص ۱۱۶، ۷۱۱
۵ـ ديوان اشعارشهريار، انتشارات زرين و نگاه، چاپ هفتم، ۱۳۷۱، ج ۱، ص ۸۹

از همین دسته:

(برای مشاهده تیتر ، نشانگر را یک ثانیه روی عکس نگه دارید)

IMG_20160210_104847 6 (4) photo_2009-01-21_20-45-49 img_20160916_231919

4 دیدگاه